Vraag en antwoord protonentherapie

Het verschil tussen protonentherapie en conventionele radiotherapie is het type straling dat gebruikt wordt om het kankerweefsel te vernietigen. Bij conventionele radiotherapie worden patiënten bestraald met zogenaamde fotonen. Bij protonentherapie wordt gebruikgemaakt van protonen. Fotonen verdelen hun energie over de gehele route door het lichaam. Protonen geven de meeste energie af in de tumor. Hierdoor raakt minder omliggend gezond weefsel beschadigd.

De Gezondheidsraad heeft de indicaties voor protonentherapie benoemd en onderverdeeld in vier groepen. De behandelend specialist beoordeelt of u in aanmerking komt voor behandeling met protonen.

  • Standaard indicaties: kindertumoren, oogtumoren en schedelbasistumoren.
  • Model-based indicaties: bijzondere gevallen van borstkanker, hoofdhalskanker, longkanker en prostaatkanker.
  • Preventie van secundaire tumoren: patiënten jonger dan 50 jaar, met een tumor waarbij de prognose relatief goed is. Bijvoorbeeld borstkanker in een vroeg stadium of de ziekte van Hodgkin.
  • Potentiële indicaties: door middel van gerandomiseerde studies moet de meerwaarde van protonentherapie worden aangetoond.

De protonenbehandeling vindt plaats in het Zuid-Oost Nederland Protonen Therapie Centrum, terwijl de andere behandelingen en follow-up bij het eigen ziekenhuis plaatsvinden. De patiënt blijft dus gedurende het hele behandeltraject onder controle van zijn eigen specialist.

Behandeling met protonentherapie vindt in de meeste gevallen gedurende meerdere weken plaats. Voordat de behandelingen van start gaan worden de exacte locatie en omvang van de tumor vastgesteld. Voor de behandeling neemt de patiënt neemt plaats op een behandeltafel, die bevestigd is aan een beweegbare robotarm. Vervolgens plaatst de arm de tafel op de juiste positie ten opzichte van de bestralingsbundel. Voorafgaand aan de daadwerkelijke bestraling worden controle röntgenfoto’s of een CT-scan gemaakt, om de juiste positionering te bevestigen. Tijdens de bestraling, die een paar minuten duurt, is het belangrijk om volledig stil te liggen. Een behandeling met protonen is pijnloos.

Protonen zijn zodanig af te stellen dat ze hun volledige energie precies op de juiste plaats in de tumor afgeven. Daardoor is de schade aan het gezonde weefsel rondom de tumor minimaal. En de kans op bijwerkingen kleiner. Dankzij de precisie van protonenbestraling kan ook een hogere stralingsdosis worden afgegeven aan de tumor. Dit is met name van belang bij tumoren die zich vlak bij stralingsgevoelige lichaamsdelen bevinden. Of tumoren die relatief ongevoelig zijn voor straling.

Nee, de behandelend specialist beslist of u in aanmerking komt voor conventionele bestraling of protonentherapie. Alleen patiënten met specifieke indicaties komen in aanmerking voor protonentherapie.

Nee, bestraling met protonen is niet pijnlijk. De stralingsbundel is onzichtbaar, geurloos en niet voelbaar.

De kans op bijwerkingen is deels afhankelijk van het type kanker en de locatie van de tumor. In het algemeen veroorzaakt protonenbestraling minder bijwerkingen dan conventionele radiotherapie. Wel kan de huid op de plek van bestraling wat irritatie vertonen en treedt er soms misselijkheid op. Uw behandelend specialist zal voorafgaand aan de behandeling de bijwerkingen uitvoerig met u bespreken.

Jaarlijks valt de protonentherapie van 2.200 patiënten onder de verzekerde zorg. Protonentherapie is nog niet beschikbaar in Nederland. Wanneer u een indicatie heeft voor protonentherapie in het buitenland, vraag dan altijd vooraf aan uw zorgverzekeraar of u in aanmerking komt voor vergoeding. In principe dekt de basisverzekering alleen de behandeling zelf, plus de heen- en terugreis. Of de reis- en verblijfkosten die u ter plekke maakt worden vergoed is afhankelijk van uw aanvullende verzekering en uw verzekeraar.

Vanaf de 2e helft van 2018 is het mogelijk om met protonentherapie behandeld te worden in het Zuid-Oost Nederland Protonen Therapie Centrum. Het centrum is in gesprek met zorgverzekeraars over de vergoeding van protonentherapie in Maastricht. Niet alle indicaties voor behandeling met protonen zullen onder de verzekerde zorg vallen.

Ja, de Nederlandse overheid heeft de behandelmethode erkend en goedgekeurd. In 2013 stelde de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de Regeling Protonentherapie op. Hierin zijn ook alle voorwaarden waaraan protonentherapie moet voldoen vastgelegd.

Nee. Gewone radiotherapie blijft bestaan. Protonentherapie is een behandelmethode waarvan de voordelen alleen relevant zijn bij bepaalde tumoren.

Bestraling wordt soms gecombineerd met chemotherapie om kanker zo effectief mogelijk te bestrijden. Ook protonentherapie zal in bepaalde gevallen toegepast worden in combinatie met chemotherapie. De behandelend specialist bekijkt of dit nodig is.

Behandeling met protonen vindt in de meeste gevallen gedurende meerdere weken plaats. En Maastricht is niet altijd naast de deur. Helaas is het niet mogelijk om in het Zuid-Oost Nederland Protonen Therapie Centrum te overnachten. Momenteel is het centrum echter in gesprek met verblijfsaccommodaties in de omgeving om een aantrekkelijk overnachtingsaanbod aan te kunnen bieden.

Alle materie is opgebouwd uit atomen. Atomen bestaan op hun beurt weer uit een atoomkern met neutronen en protonen, waar elektronen omheen bewegen. Protonen zijn positief geladen deeltjes. Voor protonentherapie worden deze deeltjes versneld en gefocusseerd door een deeltjesversneller (cyclotron) tot een snelheid van meer dan de helft van de lichtsnelheid.

Naar verwachting is het in 2017 mogelijk om protonentherapie te ondergaan in Nederland. Het Zuid-Oost Nederland Protonen Therapie Centrum zal in de tweede helft van 2018 zijn deuren openen. Tot die tijd worden patiënten in bijzondere gevallen doorverwezen naar centra voor protonentherapie in het buitenland. Specialisten beslissen op basis van indicatie wie in aanmerking komt voor een dergelijke verwijzing.

Door de Nederlandse Zorg Autoriteit, NZA, worden naar verwachting in 2016 de maximumtarieven vastgesteld voor de verschillende protonentherapiebehandelingen. De centra dienen met de zorgverzekeraars afspraken te maken over de feitelijk vergoeding voor de behandeling. De behandeling zal doorgaans twee tot drie keer zo duur zijn als conventionele radiotherapie. Bij protonentherapie heeft de patiënt echter een verminderde kans op bijwerkingen en een grotere kans op genezing. Daardoor is de behandeling op de lange termijn voordeliger dan conventionele radiotherapie. Protonentherapie is voor bepaalde indicaties verzekerde zorg en zal afhankelijk van de zorgverzekeraar volledig vergoed worden.